دانلود پایان نامه درباره اندرزنامه، متون پهلوی، دین زرتشتی، اندرزهای دینی

پایان نامه ها

گرد آمده و از صفحات 58- 51 این کتاب را تشکیل میدهد. مورد دوم بخشهایی از این اندرز است که مسکویه آنها را در حکمت خالده ذکر کرده است و این متن کمتر از چیزی است که در نسخه پهلوی جاماسب آسانا آمده است. ظاهراً فقط بخشی از کتاب اندرزهای آذرباد مهرسپندان امروزه در دسترس است و بخش دیگری از آن را در اختیار نداریم. وست معتقد است که این کتاب می بایست حدود 3000 کلمه بوده باشد.66
آنچه از مقدمه این اندرز بر میآید آن است که آذرباد مهرسپندان را فرزند نمیشد اما او با اعتماد به یزدان صاحب فرزند شد و او را زرتشت نام نهاد.67 این اندرزها نصایحی است که آذرباد مهرسپندان خطاب به فرزند خود زرتشت کرده است و بیشتر بر جنبههای عملی و تجربی و اخلاق عمومی تأکید دارد.68 یکی از ویژگیهای این اندرز اختصار و پر مغز بودن تکتک واژهها است. شاید از همین روست که چند ضربالمثل امروزی را هم میتوان در میان آنها یافت. مثلا در بند 99 آمده است: «شب خیز باش که کار روا باشی»69 یا در جای دیگر آمده است «هر که همالان( حریفان) را چاه کند خود اندر افتد»70. نکته دیگر درباره این اندرزنامه، گنجاندن روزهای هر ماه و اعمال مخصوص به آن در این اندرز است که به نظر میرسد اصلی مستقل داشته است71 این اندرز ظاهراً با آنچه در حکمت خالده آمده مطابق است. زیرا عنوان متنی که مسکویه آورده است اینچنین است: «مواعظ آذرباد قال لابنه یعظه72».73
ب. سخنی چند از آذرباد مهرسپندان: در مقدمه این اندرز آمده است که زمانی که مرگ بر آذرباد مهرسپندان چیره شد، او این سخنان را خطاب به عموم مردم ایراد کرد: «این یک چند واژه را آذرباد مهرسپندان هنگام درگذشت به جهانیان گفت و آموخت که به خاطر داشته باشید و آن را به کار گیرید چیزی را انبار نکنید که شما را نیاز بر نرسد چه (کسی که چیزی را ) انبار کرد نیاز به (او) کم نرسد(= بسیار نیازمند خواهد شد)».74 محتوای بیشتر اندرزها تجربی و عملی است، هرچند که گاهی اندرزهای دینی هم در آن قابل مشاهده است مثلاً در بند 64 آمده است: «بر آب و آتش و گاو سگ و سگسانان گناه مکنید که راه شما به بهشت و گرودمان بسته نشود».75 این متن دارای 78 بند است و در صفحات 144- 153 جلد دوم متون پهلوی که جاماسب جی گردآوری کرده آمده است.
ج. ده اندرز به نام آذرباد مهرسپندان و دیگر پوریوتکیشان: این متن در دینکرد سوم و در کرده 199 و آمده است و شامل دوازده اندرز بر پایه باید و نباید است. بدین گونه که کرده 199 حاوی ده اندرزی است که یک بهدین باید به آنها عمل کند همانند این که میهمان را بپذیرید یا کینه ورزی نکنید. در مقابل در کرده 200 ضد این صفات اخلاقی آورده شده است.
د. اندرزهایی که از آذرباد مهرسپندان در دینکرد ششم نقل شده است. او در این فراز امور گیتی را به پنج بخش تقسیم نموده بخشی را به بخت و بخشی را به عمل، بخشی به خوی و بخشی جوهر و در آخر بخشی را هم به وراثت تقسیم میکند. او همچنان دربارۀ شناخت خیم بد، خوبی و بدی دیگران نسبت به انسان و کارهای نیک سخنانی را ایراد میکند.76
هـ. اندرز انوشگ روان آذرباد مهرسپندان: این متن در روایات پهلوی گنجانیده شده است. بنابر روایت تفضلی در آغاز متن آمده است که شاگرد آذرباد از او تقاضای نصایحی کرده بود تا با کاربست آنها بتواند روانی بهتر داشته باشد. آذرباد نیز گفتار استاد خود مهراورمزد77 را برایش نقل کرد.78 از ویژگیهای این متن توصیف اعمال اخلاقی است که در دیگر متونی که از آذرباد سراغ داریم کمتر یافت میشود.
6.3. چیدۀ اندرز پوریوتکیشان 
از اندرزنامههایی که بیشتر رنگ و لعاب دینی دارند میتوان به چیده اندرز پوریوتکیشان79 اشاره نمود. این اندرزنامه که گاهی از آن به «پندنامه زرتشت» یاد می شود از 59 بند ترکیب شده که با این پرسش همیشگی آمده است که آدمی از کجا آمده و برای چه آمده و باز به کجا خواهد رفت. این پرسشها مخاطب را به درون سیارۀ درون خود برده و او را به تأمل وا میدارد. آنچه از متن بر میآید هم همین احساس را در خواننده بر میانگیزاند که انگار پوریوتکیشان نیز لختی درنگ کردهاند و سپس لب به سخن گشودهاند. این اندرز همانند بسیاری دیگر از اندرزها بدون تاریخ است. با این حال برخی احتمال دادهاند که پس از فروپاشی دولت ساسانی نوشته شده باشد.80 گرچه قالب چیدۀ اندرزهای پوریوتکیشان را اندرزهای دینی تشکیل میدهد اما اینگونه نیست که از اندرزهای عمومی و اخلاقی هم غفلت شده باشد.81
چیده اندرز پوریوتکیشان بر مسئله میانهروی تأکید داشته و اعتدال را توازن میان امور گیتی و مینوی میداند. روح حاکم این اندرز همان اعتدال است که باید در سطح طبیعی و اخلاقی مراعات گردد. زنر در توصیف این اندرز می نویسد:
پس در سطح طبیعی، فضیلت و پارسایی مترادف است با باروری و ثمربخشی و رذیلت و بدی مترادف است با سترونی … در سطح اخلاقی تأکید همه بر راستی و درستی – زیرا اهریمن یعنی دیو دروغ که تجسم و تجسد شر و بدی است- و بر انجام دادن کارهای نیک است و هرمز خود در کردار نیک سامان دارد. زیرا نویسنده متن کوچک ما (=چکیده پوریوتکیشان) از روی کمال عقل میگوید که کردار یگانه معیاری است که بر پایه آن بر انسان داوری میشود.82
این اندرزنامه به چند زبان آلمانی، انگلیسی، فرانسه و گجراتی نیز ترجمه شده و نیبرگ نیز واژهنامهای از آن را تهیه کرده است.83 این اثر به زبان فارسی نیز توسط ماهیار نوابی برگردان شده و سعید عریان آن را در مجموعۀ متنهای پهلوی به فارسی ترجمه کرده است.
7.3. اندرز اوشنر دانا
دین زرتشتی ارتباط محکمی با دولت دار
د
و در میان متون زرتشتی تأکیدهای زیادی بر شهریاری و آئین و الزامات آن شده است. پادشاه میباید خرد کافی داشته باشد تا بتواند میان ارکان حکومت توازن را برقرار سازد. از ابزارهایی که میتواند وی را در نیل به چنین اعتدالی یاری نماید، همصحبتی و همنشینی با نیکان است. نیکانی که آراسته به خوبیها و سمبلی از نیروی اهوراییاند. یکی از این نیکان، اوشنر84 است که ما بیشتر او را با نام اوشنر دانا میشناسیم. نام اوشنر در فروردین یشت و برخی متون پهلوی همچون دینکرد، دادستان دینیگ و بندهش آمده است. ظاهراً او نوه دختری پااوواجیریای85 مزدا پرست است. در کیش زرتشتی، یکی دیگر از مواردی که ما شاهد زوج پادشاه- وزیر هستیم، همین اوشنر دانا است. دینکرد هفتم او را دارای فرّ میداند که در شکم مادر با او سخن گفته و مادر را تعلیم میداد. او نخست وزیر کاووس بود و بسیار به مردم چیزها آموخت و آنان را سود رسانید86 و سرانجام توسط بدخواهی دیوان کشته شد.87 این اندرز 54 بندی، توسط رشید یاسمی،88 و رحیم عفیفی89 به فارسی برگردانده شده است.
این اندرز، همانند برخی دیگر از اندرزها از یک طلب آغاز میشود. درخواستی از یک شاگرد. شاگرد از اوشنر میخواهد تا او را پند دهد. استاد نیز که نمادی از خرد دانشمندی فرزانه است. خوبی و بدی را برای او توصیف مینماید و حتی گاهی نیز پرسشهایی را که برای شاگرد پیش آمده را پاسخ میگوید.
8.3. اندرز خسرو قبادان
اندرز خسرو قبادان90، اندرزی است که به خسروی دوم یا خسرو انوشیروان منسوب است. این اندرزنامه که در مجموعه متون پهلوی جاماسب آسانا گرد آمده از 13 بند تشکیل شده است.
این اندرز را باید از سنخ اندرزهایی دانست که به نوعی وصیتنامه یک پادشاه به حساب میآید. در بند اول چنین آمده است: «ایدون گویند که انوشه روان خسرو قبادان اندر زمانی (که) پرگاه بود، پیش از آن که جان از تن جدا بود به اندرز به گیهانیکان (گیهانیان) را گفت که چگونه (چونکه) این جان از تن من جدای بود، این تخت من را بر دارید و به اسپانور91 برید و به اسپانور بر نهید و بر سر گیهانیان بانگ کنید که …»92
9.3. پنج خیم روحانیان
پنج خیم روحانیان93 اندرزی است که از 16 بند تشکیل شده است. جاماسب آسانا آن را در متون پهلوی به چاپ رسانده است. موضوعات این اندرز را میتوان به دو دسته تقسیم نمود. دسته اول به پنج خیم روحانیان همچون بیگناهی، اخلاص، از بر نمودن کلام دینی و .. اختصاص دارد و دسته دوم شامل ده اندرز است که ظاهراً خطاب به روحانیان بوده است94 و به مسائلی همچون رابطه با نیکان و کینه نداشتن نسبت به آنها و پیکار با دروج در ذهن و .. است. تفضلی میگوید تحریر دیگری از این متن در کتاب پهلوی گزیده زادسپرم نیز موجود است.95
10.3. اندرز دانایان به مزدیسنان
اندرز دانایان به مزدیسنان96 از سنخ اندرزهای دینی است که پیرامون مسائل دینی دور میزند و ابتدای آن با اندرزهای اورمزد و اهریمن آغاز میگردد. این متن از 20 بند تشکیل یافته است و درباره مرگ، بستن کستی، بی ثباتی جهان مادی و ثروت، وفای به عهد و پیمان، بیثباتی جسم، پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک و موضوعات دیگر است.97 این متن نیز از جمله متونی است که جاماسب آسانا آن را در مجموعه خود گردآوری نموده است.
11.3. اندرز دستوران به بهدینان
اندرز دستوران به بهدینان98 را باید از زمرۀ اندرزهای دینی دانست که طلیعه آن، درباره چگونگی آغاز یک روزِ شخصِ متدین است. بخشهای دیگر این اندرزنامه پرسشهایی است که با جمله “اگر پرسیده شود” آغاز میگردد و پاسخهایی به آنها داده میشود. این اندرز 35 بند دارد و در مجموعه متن های پهلوی جاماسب آسانا آمده است.99 و سعید عریان در متنهای پهلوی این اندرز را به فارسی ترجمه نمودهاند.
12.3. خیم و خرد فرخ مرد
خیم و خرد فرخ مرد100 نیز یکی از اندرزنامههایی است که جاماسب آسانا در مجموعه متون پهلوی گنجانده است. این متن که از تشبیههای زیبایی بهره میبرد و زبانی شاعرانه دارد؛101 از 19 بند درست شده و بیشتر به اندرزهای عملی تکیه دارد و با بر شمردن ویژگیهای فرخ مرد آغاز میگردد و چون تأکید زیادی بر خرد دارد از سوی ویراستار متون، به این نام خوانده شده است.
13.3. اندرز بهزاد فرخ پیروز
مطابق آنچه که تفضلی میگوید هویت بهزاد فرخ پیروز102 شناخته نیست و نام او در هیچ جای دیگر نیامده است. اما این احتمال وجود دارد که او در اواخر دوره ساسانی میزیسته است.103 این اندرز از 31 بند تشکیل شده است و در وسط آن قطعه شعری گنجانده شده است. متن با اشاره به موضوع خرد آغاز میشود و چند موضوع دیگر نیز اشارههایی میشود.
در میان متون اندرزی، اندرزنامههای دیگری هستند که حجمشان میان چند خط تا دو-سه صفحه متغیر است. اندرزنامههایی همچون داروی خرسندی104 که با ذوقی خیالی بر شمارنده صفات نیکو است. خویشکاری ریدگان105 که برشمارنده وظایف کودکان و چگونگی تعلیم یافتن آنها است. رساله روزها که پیرامون اعمالی است که باید در هر یک از روزهای ماه انجام داد. اندرز خوبی کنم به شما کودکان106 که این اندرز هم درباره چگونگی تعلیم یافتن کودکان است. آراء دین به مزدیسنان که اندرزهای اخلاقی را مد نظر دارد و در برخی موارد با اندرزهایی که در کتاب ششم دینکرد آمده مشابهتهایی دارد.107 البته اندرزهای دیگری همچون عهد اردشیر، وصیت هوشنگ و … نیز وجود دارد که در منابع اسلامی به آنها اشاره شده است که ما در اینجا متذکر آنها نمیگردیم.

1. مینو و گیتی
جهان اندیشۀ ایرانی، جهانی ثنوی است که در آن سعی گردی
ده تا بسیاری از چیزها، با نگاهی ثنوی تبیین و تفسیر گردند. ثنویت اورمزد و اهریمن، گیتی و مینو، تن و روان، جبر و اختیار، ایرانی و انیرانی و … همگی نمونههایی بر این مدعا هستند. چنین برداشتی از جهان تنها به دین زرتشتی اختصاص ندارد و ما میتوانیم چنین نگاهی را – البته با در نظر داشتن تفاوتهایی – در بسیاری از مناطق مشاهده نماییم. هندوایرانیان برای هر موجودی نیرویی در نظر میگرفتند و به آن مینو میگفتند. واژهای که از ریشۀ man (= اندیشه کردن) مشتق شده است.108 با این حال در ایران قبل از اسلام یکی از این موارد ثنوی، مفهوم مینو و گیتی است. در دین زرتشتی مینو و گیتی باید برای یک هدف دیده شوند؛ هدفی که در نهایت به از بین بردن اهریمن منجر خواهد شد.
در دین زرتشتی انسان مخلوقی است که میباید به جنگ با شرور برود. جنگی که اختیار سلاح آن است و این اختیار هرقدر که با خیم و خردی نیکو همراه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *