دانلود پایان نامه

تعامل برکارآمدی هر دو و همچنین دیگر ابعاد زندگی تأثیر به‌سزایی می‌گذارد.

بخش اوّل : یهودیت
فصل اوّل: سیر تاریخی اندیشه‌های اقتصادی یهودیت
فصل دوم : مبانی و ماهیت اقتصادی یهودیت

فصل اوّل: سیر تاریخی اندیشه‌های اقتصادی یهودیت
سه دوره‌‌ی مهم در تاریخ تفکر اقتصادی یهودی قابل تفکیک از یکدیگر است: دوره اول مربوط به اندیشه‌های اقتصادی در عهد عتیق است که به مسائلی مانند کشاورزی ، بازرگانی ، صنایع و حیات اقتصادی یهودیان در عصر صلح با رومیان می پردازد‌ . دوره‌ی دوم، مربوط به یهودیت در قرون وسطی است که شامل اقتصاد قرون وسطی و یهودیت بیزانسی‌، بازرگانان یهودی در جهان مدیترانه قرون وسطی(حدود سال های 700 الی 1100 میلادی) ، فعالیت‌های اقتصادی یهودیان در اسلام قرون وسطا و پایان عصر طلایی اقتصاد یهودیان(نیمه قرن 13 به بعد) است. دوره‌ی سوم یهودیت در قرون 17، 18 ، 19 و است20 که در بر‌دارنده‌ی یهودیت آمستردام در طی دوره‌ی مرکانتالیسم61 و یهودیان در اندیشه‌های اقتصادی بریتانیا است 62. در این فصل میخواهیم به بررسی تغییر و تحولات در جهان بینی یهودی و ارتباط یهودیت با اقتصاد این دین بپردازیم. 63

1-1) اندیشه‌های اقتصادی در عهد عتیق
1-1-1)کشاورزی در عصر کتاب مقدس
کتاب مقدس، مفاهیم گوناگونی برای مخاطبان مختلف دربردارد. در حقیقت این کتاب منبع اصلی اکثر بحث‌ها و اختلاف نظر‌ها بوده است که در اکثر کتاب‌های منتشر شده مشاهده می شود.
باستان‎شناسان، انسان شناسان و بسیاری دیگر از پژوهشگران به ابعاد مختلف جامعه(یهود) در جهان باستان پرداخته‎اند. هر فردی که به تاریخچه‌ی روزگار باستان (صرف‎نظر از دیدگاه خود بر دین ) علاقمند باشد نمی‎تواند بر با ارزش‎ترین منبع(کتاب مقدس) در باب تکامل جامعه و نهادهای آن در خاور نزدیک عهد باستان چشم بپوشد‌. احتمالاً، تاریخ دانان اقتصاد در میان این پژوهشگران موفق‎ترین افراد هستند؛ زیرا داده‎هایی که آنها در ابتدا به آن می‎پردازند، کمتر مورد بحث یا ابهامات فردی قرار گرفته‎اند، به ویژه این مسئله در مورد بنیادی‎ترین فعالیت اقتصادی، یعنی کشاورزی صدق می‎کند. تمامی تلمیحاتی که در سراسر کتاب مقدس به مسائل کشاورزی و زراعتی شده است، نه تنها شرایط روستا و محیط زراعت را بیان می‎کند، بلکه نشان دهنده‌ی فنون پیچیده‌ی دامداری و همچنین برخی از مسائل اجتماعی ، که از نهاد کشاورزی پدید می‎آید نیز می‎باشد.64
اسرائیل باستان‌، اول از اسطوره‎های پر ابهام گذشته‎ای دور و به صورت مردمی بدوی و چادرنشین ظهور یافت. در حقیقت پیوند قابیل با کشت بر زمین، در حالی که برادرش هابیل “نگهبان گوسفندان” نامیده شده بود، دلالت بر کوچک‎شمردن کشاورزی است. ابراهیم چادرنشینی ایلیاتی معرفی شده است و تنها پس از فتح کنعان است که عبرانیان در مکانی اقامت می‎یابند و به زراعت در سرزمین خود می‎پردازند. با وجود این ، کشاورزی (و نه داشتن یک زندگانی روستائی) پس از سکونت در کنعان رواج و میل به فروش گله‎ها و خریداری مزرعه با امکان سوددهی در معاملات در میان دهاقانان افزایش یافت.( امثال سلیمان27:26) گوناگونی بسیار زیادی در محصولات کشاورزی به‌وجود آمد که در رأس تمامی آنها گندم قرار داشت. در فصل‌های خوب، هنگامی که محصولات بیشتر از نیازهای منطقه‎ای بودند، مقدار قابل‎توجهی از آن، به ویژه به همسایگان شمالی اسرائیل، یعنی فینیقیه‌ای‎ها صادر می‎شد (حزقیل در سوگ‌نامه خود برصور65 به تلاش‌های خود اشاره می‎کند{ 27:17امثال سلیمان}). جو نیز دومین محصول پراهمیت بود و ظاهراً ماده غذایی اصلی قشر ضعیف جامعه را تشکیل می‎داد.66 کاشت درخت مو و زیتون اهمیت فوق‎العاده‎ایی داشت و انجیر نیز در زمره‌ی محصولاتی بود که به‌صورت مجزا کشت می‎شد. زراعت انگور بیشتراز سایر اقسام کشاورزی نیاز به توجه و تلاش داشت، چرا که سراشیبی‎های سنگلاخی سرزمین با لایه‎های ضعیف رویه خاک با باران‌های زمستانی به راحتی شسته می‎شد و می‎بایست به دقت و ظرافت هموار می‎گردید. “انگور یاقوتی” و “روغن زیتون” هر دو از ارقام صادراتی گران قیمت بودند و سلیمان نیز بخشی از بدهی خود را به هیرام 67 با زیتون پرداخت کرد (پادشاهان اول5:25) . در زمان داود ، شیوه‌ی کشاورزی از بیل‎زنی به شخم‎زنی ارتقاء یافت. آغاز برداشت محصول براساس جایگاه، نورگیری مکان و میزان بهره‎وری منطقه متفاوت بود. برداشت غلات در همسایگی اریحا 68حدوداً در اواسط آوریل، در سرزمین‎های ساحلی حدوداً ده روز بعد از آن و در سرزمین‎های مرتفع تا یک ماه بعد انجام می‎شد و این برای حدود چهل روز ادامه می‎یافت (سفر تثنیه16:9) . نویسندگان کتاب مقدس داس را که برای چیدن گندم و جو بکار می‎رفت، در هیچ کجا توصیف نکرده‌اند؛ لیکن ظاهراً دو نوع مختلف، از آن وجود داشت که نوع متداول‎تر آن ابزاری چوبی بود که دندانه‎هایی سنگی داشت. با پایان گرفتن خرمن‎کوبی، غربالگری محصولات آغاز می‎شد و دانه‎ها با استفاده از یک چنگک چوبی باد داده و از کاه جدا می‎شدند کاه باقی مانده نیز به علوفه گران‌بهایی برای احشام تبدیل می‎شد. 69
سرور و شادی زمان برداشت محصول در اسرائیل باستانی مثال زدنی بود و این شادی درشاوعوت70 به اوج خود می‎رسید (که در حقیقت جشنپنجاهه
71 است). سوکوت72 (عید سایبان یا میوه بندان) نیز در زمانی که محصول باغستان‌های زیتون و تاکستان‌ها چیده می‎شد و همچنین به‌طور کلی در پایان تلاش‌های کشاورزان برپا می‎شد. گرچه اطلاعات اندکی از کتاب مقدس در این باب موجود است، دریافت کلی این است که تا اواخر قرن نهم که آغاز جدایی رهبری بود، اکثر مالکان و زارعان با دشواری‌های اندکی در برپایی مراسم‎های پایان برداشت محصول روبرو بودند. با این حال، پس از آن نوشته‌های انبیا و رسولان نشانگر فرایند مداوم تفاوت اجتماعی بود. چنانکه گاهی در یک جامعه خودکفایی کشاورزی روی می‎دهد و با تضعیف پیوندهای قبیله‎ای و وظیفه‎شناسی‎های خویشاوندی در مواجهه با دولت مرکزی، برخی از کشاورزان به بهای بهره‎کشی از همکاران خود یا انواع دیگر استثمار‌، غنی‎تر شوند؛ برای مثال کتاب عاموس‌73، هزینه‎های مختلف کشاورزان کوچک و خرده پا (مانند مالیات، رباخواری‎های خصوصی) را بیان کرده و تأکید می‎کند که بسیاری از آنان معیشت بسیار سختی دارند. میوه‎های کشت شده‌ی حاصل از تلاش سالانه، به آسانی در غارت و ویرانگری مهاجمان خارجی، سیل و خشکسالی و آفات تباه می‎شدند و هر یک همچون مصیبتی بزرگ موقعیت دهقانان ضعیف‎تر یا کشاورزانی را که مآل‎اندیش نبودند به خطر می‌انداخت و همسایگان ماهرتر و آزموده‌تر را غنی‎تر می‎کرد.74
بانگ پر شور اشعیاء که گفته است: “ای کسانی که خانه‌ی خود را با خانه‎ایی دیگر وسعت بخشیدید و زمینی را به زمین دیگرتان افزودید تا بدان جا که هیچ جایی برای کسی به جز خودتان باقی نماند که در آن سرزمین اقامت گزیدید” (اشعیاء5:8 ).75
دهقانان فقیرتر که بر یافتن چاره‎‎ای برای خود تلاش می کردنده و با قرض گرفتن از همسایگان غنی‎تر خود به گذران زندگی می‎پرداختند، عمدتاً در زیر بار این قرض‌ها از میان می‎رفتند؛ نوشته‌های معمول علیه مسئله ضمانت و کفالت در کتاب امثال حضرت سلیمان یافت می‎شوند (مثلاً درامثال سلیمان 20:16 و 11:15 و 6:1) و نشان‌دهنده‌ی برخورد بی‎رحمانه با مقروضان بوده است که برای مثال از این دست می‎توان به رویدادی اشاره کرد که درباره‌ی شوهری متوفی است که قرض اندکی بر جای نهاده بود و آشکارا ذکر می‎شود که قرض‎دهنده حق داشته است قرض خود را از بیوه‌ی وی با بهره‌گیری از نیروی کار او باز‌پس گیرد.به‌نظر می‌رسد این نوع گرایش در قرن نهم به اوج خود رسیده است.76
گرچه کتاب مقدس اشاراتی به قراردادهای کاری سالانه و سه ساله بسیار نیز داشته است (مثلاً در اشعیا 21:26،16:13)، احتمالاً اکثریت این مزدبگیران به صورت روزانه به کار گرفته می‎شدند که اهمیت شغلی آنان بسیار اندک بود؛ بنابراین میزان بیکاری فصلی بسیار چشمگیر بوده‌است. علاوه بر این، با افزایش روند شهرگرایی و برقراری محکمه‎ها و دربارهای پادشاهی ثابت، بسیاری از مالکان بزرگ‌تر وادار شدند برای تمامی مدت سال ، در سامریه یا اورشلیم زندگی کنند و ادار? املاک خود را به دست مدیران کار آزموده‌ای سپردند که پیامد ناشی از این غیبت، مدیریت نادرست در کشاورزی و افزایش میزان ستم بر روستاییان بود. بدین ترتیب، شگفت‎آور نیست که این وضعیت فلاکت‎بار بسیاری از دهقانان، موجب بروز خشم و هم‌دردی رسولان قرن هیجدهم قبل از میلاد شده باشد. این رسولان نکوهش مالکان ثروتمند و تقبیح حرص آنان و نیز سرزنش طلبکاران بی‎رحمی که بدهکاران خود را به بردگی می‌فروختند، انزجار خویش را از این روند بیان کرده‎اند. البته این اعتراضات، بدون نتیجه‌ی مثبت باقی نماند و نظامی از قانون‎های مدنی را پدید آورد که برای حمایت و تعدیل وضعیت دهقانان تهیدست تصویب شد. برای اولین بار مجموعه کاملی از مقررات و قوانین مدون مربوط به برداشت محصول و به ویژه در باب مسلک و فلسفه‌ی بشردوستی در کتاب سفر تثنیه 77پدیدار شد.78

2-1-1) بازرگانی و صنایع در عصر عهد عتقیق
در حالی که کشاورزی نیروی غالبی بود که اقتصاد عبرانیان در طی عصر عهد عتیق بر پایه‌ی آن می‌چرخید ، اسرائیلیان باستانی به هیچ‎وجه به فعالیت‎های کشاورزی خودکفایانه نمی‎پرداختند. صادرات محصولات مازاد‌هم ناشی از شهرگرایی بوده است (در اسرائیل و یهودیه، فضای موجود کمتر از 8 هزار متر مربع بود که در آن کمتر از چهارصد سکونتگاه وجود داشت که به عنوان شهر طبقه‎بندی شده‎‌بودند.) و در دوره‎های بعدی سلطنت، رشد ایالات بزرگ‌تر و ظهور بی‎انداز? رعایای بی‎خانمان همگی گواه بر این بود که تجارت و پیشه‎های صنعتی نیز کاملاً بی‎اهمیت نبوده‎است. در حقیقت، بررسی موشکافانه‌ی کتاب مقدس تردیدهایی در خصوص این ادعاهای مکرر که ” یهودیان اصولاً افرادی تاجر نبودند و تنها پس از پراکندگی آنان بود که به ضرورت شرایط به تجارت روی آوردند”، ایجاد می‎کند. فلسطین به واسطه موقعیت راهبردی خود در شاهراه‎های تجاری دارای اهمیت ویژه‎ای در عهد باستان بود که کاملاً با اندازه و منابع طبیعی آن در تناقض بود.
همواره مردمانی که در کنار یک مسیر بازرگانی زندگی می‎کنند مزایای خاصی از حمل بار و محموله‎ها می‎برند ؛ آنها می‎توانند آذوقه‌ی بازرگانان را فراهم آورند، اشیاء پربها و نادر خارجی تهیه کنند و فرصتی برای دلالی و کارگزاری به‌دست آورند. اشاره‌های فراوانی در کتاب مقدس عبری گواه بر این موقعیت جغرافیایی مناسب است که یک “روح اقتصادی” مطلوب را در میان اسرائیلیان دمیده است و برخلاف نظر عموم اثبات می‎کند که آنها در آغاز از بسیاری از جوامع همسایه‌ی
خود در این راستا پیشی گرفته بودند. منافع بالقوه اقتصادی که از این موقعیت حاصل شد؛ به واسطه‌ی این حقیقت که برای قرون طولانی، کمربند باریکی از سرزمین‎های تحت تصرف خارجی عبرانیان را از کرانه‎های مدیترانه جدا ساخته بود، تضعیف می‎شد. بنادرکارمل79 شمالی در دستان فلسطینیان بود و تا سال 144 پیش از میلاد، لنگرگاه یافا80 به تصرف اسرائیل در نیامد. دریا، در سراسر کتاب مقدس عبری به عنوان قدرتی که با خدا و انسان دشمنی دارد، به تصویر کشیده شده است (مثلاً در اشعیا 17:124, ،مزامیر3:9، ایوب 7:12 ). این که آیا اسرائیلیان پیش از عصر پارسیان توانستند تجارت دریایی بر مدیترانه را به انجام رسانند یا خیر همواره مورد سئوال است.81
علاقه سلیمان نیز به تجارت خارجی از شرایط مختلفی ریشه می‎گیرد که از جمله آنها رابطه تنگاتنگ با فینیقیه‌ای‎ها بود که وی را از منافع محتمل آن کاملاً آگاه گردانید و فتوحات موفقیت‎آمیز وی که مقادیر بسیار زیادی از غنایم را به کشور وی ارزانی می‎داشت. همچنین کاربرد فزاینده اشیاء خارجی برای ارضای نیاز به تجملات در دربار او و حمایت از طرح توسعه‌ی اورشلیم و تجهیز نیروهای نظامی از جمله‌ی این دلایل بود.
عبرانیان پس از فتح سرزمین عِدِم82 توسط داود، مستقیم به


پاسخی بگذارید