اند.
از سال۱۹۵۸ که اولین موافقت نامه درباره ی بهره بردراری از منابع مشترک بین عربستان و بحرین منعقد گردید تا کنون بیش از ۱۴۰ مورد از توافق نامه ی بین المللی تنظیم شده که یا به طور مستقیم به همکاری در بهره برداری از منابع نفت و گاز اختصاص داشته و یا در تحدید حدود به آن توجه شده است. هم اکنون، با توجه به همه ی تلاش های انجام شده، بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز از دغدغه های اصلی کشورها می باشد. در بحث مخازن مشترک ایران با عراق و یا قطر در پارس جنوبی هنوز خلاء قراردادی و حقوقی وجود دارد[۱].
بیان مساله
امروزه نمی توان نقش نفت و گاز را به عنوان دو کالای ارزشمند در اتخاذ مواضع سیاسی و جناح بندی کشورها در روابط بین المللی نادیده انگاشت. حتی برخی بر این باورند که در جنگ ها، کلید پیروزی در دست طرفی نهاده می شود که منابع عظیم تر و مقادیر بیشتر نفت را در اختیار داشته باشد.
از زمان آغاز تولید تجاری نفت و گاز تاکنون به تدریج شاهد شکل گیری قواعد حقوقی مرتبط به آن بوده و هستیم. مادام که ذخایر نفت و گاز در محدوه ی مرزهای ملی دولت ها قرار داشته باشد، دولت به عنوان رکن رکین تنظیم و اجرای قواعد حقوقی، دارای حاکمیت بلامنازع بوده و مبادرت به ایجاد ساز و کارهای حقوقی و فنی در زمینه ی اکتشاف، بهره برداری، توسعه ی میادین نفت و گاز و تجارت آن می نماید. این مساله به اینجا ختم نمی شود، زیرا از یک سو بازیگران غیر دولتی همچون شرکت ها و حتی دولت های خارجی در عرصه ی سرمایه گذاری های مرتبط با این مواد ورود پیدا می کنند و از سوی دیگر طبیعت سیال این مواد به گونه ای است که گاه از مرزهای جغرافیایی یک کشور عبور کرده و وارد قلمرو کشور دیگر می شود.علاوه برآن تنظیم قواعد حقوقی حاکمیت دولت های بر منابع طبیعی واقع در بستر و زیر بستر دریا در مناطق دریایی چون دریای سرزمینی، منطقه ی مجاور، منطقه ی انحصاری اقتصادی و فلات قاره، منبعث از حقوق بین الملل می باشد.
با توجه به وقوع بخش مهمی از ذخایر نفت و گاز جهان در مناطق دریایی، شناسایی و بهره برداری از این منابع رابطه ی تنگاتنگی با تحدید حدودد دریایی و مقررات حقوق بین الملل دریاها دارد. در صورت توافق دولت های همسایه در تحدید حدود دریایی( که پارس جنوبی از موارد فوق است)، احتمالا تکلیف آن دسته از میادین نفت و گاز که از خط مرزی گذشته و در محدوده ی حاکمیت دو طرف قرار دارند، در قالب موافقت نامه ی تحدید یا موافقت نامه ی خاص روشن می شود. توجه به کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها در این مورد راهگشا و مهم است.
در این تحقیق ابتدا مفاهیم و اصطلاحاتی چون فلات قاره، تحدید حدود، موافقت نامه بین ایران و قطر، کنوانسیون ۱۹۵۸ و ۱۹۸۲ و دیگر موارد حقوقی بررسی می شوند تا از نظر تئوری وضعیت میدان بزرگی چون پارس جنوبی مشخص شود. بنابراین سعی شده است که از نظر مسایل فنی، مانند: مسایل زمین شناسی، ژئوفیزیک، ریاضی، ژئوشیمی و …. و مواردی که از نظر تعیین رژیم حقوقی و نحوه ی برداشت از ابتدایی ترین مراحل اکتشاف تا پایان بهره برداری مهم هستند، مورد مداخله قرار گیرد و از این دیدگاه نیز به مساله با نگرشی نو توجه شود.
سوالات پژوهش
یکی از سوالات مهم که در این پایان نامه سعی شده است به آن جواب داده شود، شناختن ضروریات فنی میادین مشترک نفت و گاز و کاربرد مسایل فنی و شناخت لازم در زمینه ی قراردادهای مشترک بوده است.
راه حل های مناسب برای استخراج میدان مشترک چیست؟
ضرورت انجام تحقیق
امکان بهره برداری حداکثری از امکانات موجود با توجه به موضوع مهم انعقاد قراردادهای سرمایه گذاری و تولید، اهمیت بی بدیلی در استفاده از میادین مشترک دارد. تشویق حمایت از سرمایه گذاران خارجی در فعالیت های بالادستی نفت و گاز ، به ویژه در میدان های مشترک و پروژه های اکتشافی از اهداف اصلی در عرصه فعالت های نفت و گاز است. برای اطمینان از حفظ صیانت هر چه بیشتر از مخازن نفت و گاز و افزایش ضریب بازیافت و بهره برداری بهینه از میادین و انتقال و به کارگیری فن آوری های جدید در مدیریت و بهره برداری از میدان های نفت و گاز، تعیین رژیم حقوقی مناسب و پی امد آن قواعد حاکم بر بهره برداری و انعقاد قراردادهایی که طی آن تعادل مناسبی میان منافع مذکور فراهم می آید، اهمیت بسزایی دارد. اهمیت موضوع تا جایی است که کمسیون حقوق بین الملل که شاخه ای از نهادهای سازمان ملل است در یک برهه از زمان به منظور معرفی قواعد موجود و قواعد مطلوب یک گزارشگر برای آن تعیین نمود.
از آنجایکه میدان پارس جنوبی یکی از بزرگترین میادین نفت و گاز جهان است و اهمیت اقتصادی و ژئوپولیتیکی آن برای کشور ما برای کسی پوشیده نیست و شاید نظیر پارس جنوبی در جاهای دیگر خلیج فارس یافت شود، طی خبری که در دهم اردیبهشت ۱۳۹۱ ساعت ۹:۴۷ در وبسایت خبری وارد آمده است، ایران یک پارس جنوبی دیگر کشف کرد، پیش بینی می شود حجم ذخایر گاز این سازند مخزنی به ذخایر پارس جنوبی نزدیک باشد[۲]. این میدان در استان خوزستان واقع است و درباره ی مشترک بودن آن با کشور های همسایه چیزی بیان نشده است. مورد پر اهمیت دیگر میدان گازی آرش، مشترک با کویت است که عربستان سعودی هم خود را شریک می داند. باید از مسایل مطرح در پارس جنوبی استفاده کنیم و تجربه ی تلخ بهره برداری از میدان را در میدان های جدید بر دیگر ت

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

جربه نکنیم. قواعد معین در تعیین رژیم حقوقی و پیش بینی های لازم ما را در این مورد موفق خواهد نمود.
پیشینه ی تحقیق
در مورد پدیده ی منابع طبیعی، مخصوصا نفت و گاز، در اکثر نظام های حقوقی، اصل اولیه بر آزادی انسان در به استخدام درآوردن هر چه بیشتر مواهب طبیعی، تحت استیلای خود است و محدوده ی ممنوعه ی آن نیز ضرر نزدن به حقوق دیگران است، ولی بر همگان آشکار است که این اصل در طول تاریخ زندگی اجتماعی بشر، با تولید حقوق جدید و مفهوم دولت مدون به صورت های مختلفی محدود شده است[۳].
در واقع هر دولت تلاش می کند که حاکمیت خود را بر منابع طبیعی موجود در قلمرواش اعمال کند و از آن ها برای توسعه ی اقتصادی اجتماعی مردم خود بهره برداری کند و از دخالت دولت های دیگر در تمامیت ارضی خود جلوگیری نماید. در نتیجه این سوال مهم مطرح می شود که اگر هر یک از دولت ها بخواهند به یک نحو، اعمال حاکمیت نمایند و از تعرض به تمامیت ارضی خود جلوگیری کنند، چگونه باید با منابع طبیعی مشترک ( مخازن نفت و گاز) که در تقاطع مرزهای آن ها با دولت همسایه وجود دارد برخورد شود، چه قواعدی در ۱۰۰ سال اخیر که از کشف و گستره ی این مواد می گذرد بر روابط دولت های ذینفع حاکم بوده است[۴].
در حقیقت اصل بر این است که دولت ها هیچ تعهدی و تکلیفی در برابر دولت های دیگر ندارند مگر اینکه به موجب معاهده یا عرف مسلم وجود چنین تعهدی اثبات شود[۵].
فرضیه های پژوهش
همانطور که می دانیم کشور عزیزمان دارای سهم عمده از ذخایر نفت و گاز دنیا و دارای قدمتی بس طولانی در صنعت نفت و گاز می باشد. قسمتی از این میادین کشف نشده و قسمتی که کشف شده یا در داخل کشور و تحت تسلط خود ما قرار دارد و یا اینکه با کشورهای دیگر شریک هستیم.
یکی از مهمترین میادین، پارس جنوبی است که بنا به بزرگی این میدان و ذخیره ی بالای آن، تحقیق جامع و کاملی را از جهات مختلف می طلبد. این میدان را بهانه ای قرار دادیم تا اولا خصوصیات میدان را با راهکارها و رژیم حقوقی مطرح شده بررسی و مقایسه کنیم، نقاط ضعف و قوت آن را بیابیم و از بررسی این نکات، راه حل های مناسب را برای ادامه ی راه و استخراج بیابیم. در ضمن در مورد سایر میادین که هنوز کشف نشده اند و یا کشف شده و مورد بهره برداری قرار نگرفته اند، الگوی مناسبی مطرح کرده و با هدف قرار دادن آن، از سوء استفاده ی کشورهای همجوار در این مورد تا حد ممکن، جلوگیری کنیم.
فرض را بر این میگذاریم که تاکنون آنطور که باید به حل مسایل نپرداخته ایم و بسیار ضرر کرده ایم. حال از این به بعد چه راهی را دنبال کنیم، کدام قرار داد را پیشنهاد بدهیم و چگونه برای بهینه برداشت کردن از میادین با حداقل هزینه و وقت به نتایج مطلوب تر در جهت حفظ سرمایه ی ملی برسیم.
باید ضمن پرداختن به بعضی تعاریف لازم، رویه ی دولت های ساحلی خلیج فارس در پرتو موافقت نامه های دو جانبه ای که بین ما و کشور های همسایه یا بین کشورهای همسایه نوشته شده است، بررسی شود و میزان پای بندی به این قرار دادها مورد بررسی قرار گیرد و دنبال ضمانت های اجرایی آن نیز باشیم.به طور خلاصه فرضیه را می توان در ۷ قسمت زیر بیان نمود:
میدان مشترک نفت و گاز از نظر اقتصادی دارای اهمیت فوق العاده ای برای دو یا چند کشور شریک هستند.
شناسایی میدان مشترک از همه ی جوانب چه حقوقی و چه فنی بسار مهم است.
هزینه های مراحل اکتشاف و استخراج در میادین بزرگ نفت و گاز بسیار بالاست و بهتر است تقسیم شود.
اگر میدان در دریا باشد، مسایل حقوقی حاکم بر دریا و کنوانسیون ها و عرف بین المللی و اصول حقوقی و توافق های تحدید حدود از درجه ی اهمیت بالایی برخوردار هستند.
در صورت اختلاف، مرجع رسیدگی چه در توافق نامه و چه در دیوان و چه در داوری اگر به آن اشاره شده باشد، مورد توجه است.
استقلال دو کشور از نظر سیاسی در همه ی مسایل اکتشاف و استخراج و اختلافات تاثیر بسزا دارد.
پیشرفت دو کشور از نظر تکنولوژی برداشت یا عدم پیشرفت مهم است.
مشکلات پژوهش
با توجه به اینکه میدان گازی نفتی پارس جنوبی بزرگترین میدان کشف شده در جهان است و حدودا ده سال گاز جهان را می تواند تامین کند، لذا طرف مقابل ایران، هیچگونه اطلاعاتی از دستاوردهای خود در زمینه های مختلف اکتشاف و استخراج را که مهم هستند و می توانند باری کشور ایران راهگشا باشند، در اختیار ایران قرار نمی دهد.
از طرفی چون شرکت های بزرگ و وابسته به قدرت های استعماری این کشور ذره بینی را تحت تسلط خود دارند، اجازه ی این کار را نمی دهند. از طرفی ایران هم به دلیل اصولی که در قانون اساسی برای حفظ سلطه ی خود بر میادین و عدم سلطه ی بیگانه تصویب کرده، نمی تواند با شرکت های بزرگ استعماری قرارداد ببندد و از طرفی این شرکت ها هم با شرایط ایران در مورد قراردادها موافق نیستند.
شرکت نفت ایران و دیگر شرکت های وابسته ی داخلی هم به خاطر مسایل امنیتی و ….. هیچگونه اطلاعات نمیدهند. بنابراین این تحقیق با توجه به مسایل حاشیه ای مطرح شده و تحقیق کتابخانه ای و استفاده از پایان نامه ها و سایت های مختلف نوشته شده و سعی شده که در مقام تئوری مسایل مطرح حقوقی و فنی را پوشش دهد و مقایسه ای هم در عمل داشته باشد.
این تحقیق از نوع کتابخانه ای توام با گرفتن اطلاعات از شرکت ملی نفت و شرکت فلات ق
اره بود، که اطلاعاتی ندادند.نتایج به دست آمده تاکید بر نکات فنی علاوه بر موارد حقوقی و پیشنهاد در مورد برداشت از میادین آتی می باشد.
فصل اول
کلیات تحقیق

Tags: